Bài trích trong Tạp chí Văn hóa nghệ thuật số 352 năm 2013
18 tháng 11, 2013 bởi
Bài trích trong Tạp chí Văn hóa nghệ thuật số 352 năm 2013
Trần Hữu Trung



 


1. Bộ quy tắc ứng xử người Hà Nội văn minh, thanh lịch/ Lê Thị Bích Hồng// Tạp chí Văn hóa nghệ thuật .- Số 10 .- 10/2013 .- Tr. 7 - 11
Những năm gần đây, văn hóa ứng xử của cư dân Hà Nội đã khiến không ít nhà văn hóa phải bận lòng và lo ngại. Một nhà nghiên cứu văn hóa đã đúc kết: "Văn hóa sống ở thủ đô đang thực sự có vấn đề". Những biểu hiện xuống cấp về đạo đức, lối sống đang làm tổn hại đến đến hình ảnh của một Hà Nội kinh kỳ. Điều đó đã khiến các nhà lãnh đạo thủ đô hết sức băn khoăn, trăn trở. Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị thẳng thắn chia sẻ "Với Hà Nội, có lẽ không nhất thiết phải phấn đấu dẫn đầu về mặt kinh tế mặc dù cũng rất cần chú trọng phát triển kinh tế. Cái Hà Nội cần có chính là phải mạnh, phải dẫn đầu về văn hóa, mà văn hóa ở đây hiểu theo nghĩa rộng, là cuộc sống, lối sống, là trật tự, kỷ cương, là văn minh, thanh lịch, hiện đại. Cần phải coi kỷ cương cũng là văn hóa. Tôn trọng pháp luật là thứ văn hóa mà người ta phải mất hàng trăm năm rèn giũa. 
Từ khóa: Văn hóa, phong cách, người Hà Nội, quy tắc ứng xử.

2. Ngoại thương Việt Nam thời Lê - Trịnh qua nguồn sử liệu phương Tây
/ Nguyễn Văn Kim, Nguyễn Mạnh Dũng// Tạp chí Văn hóa nghệ thuật .- Số 10 .- 10/2013.- Tr. 12 - 17
Trong tiến trình phát triển lịch sử và kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, kinh tế công - thương luôn là một bộ phận hợp thành và có vai trò quan trọng. Nhìn nhận sự phát triển kinh tế gắn với đặc tính của các nhà nước, chúng ta thấy chí ít ở khu vực Đông Á đã xuất hiện 3 mô hình tiêu biểu: thể chế nông nghiệp gắn với các châu thổ, thể chế du mục hình thành trên các vùng thảo nguyên và thể chế thương nghiệp được thiết lập dựa trên nền tảng của các trung tâm sản xuất thủ công cùng các tuyến giao thương khu vực, quốc tế. Nhìn chung, lịch sử kinh tế - xã hội miền Bắc Việt Nam mà người phương Tây vẫn quen gọi là Tonkin (Đàng Ngoài) chịu ảnh hưởng mạnh của mô hình thứ nhất. Tuy kinh tế nông nghiệp giữ vai trò chủ đạo nhưng kinh tế công - thương cũng luôn có vị trí quan trọng trong công việc tạo nên chỉnh thể kinh tế của một quốc gia. Từ nhận thức đó, bài viết tập trung phân tích và góp phần làm sáng tỏ truyền thống và hoạt động ngoại thương của Đại Việt thời Lê - Trịnh trong diễn trình lịch sử dân tộc. Với các quốc gia châu Á, TK 16 - 18 được coi là thời đại có những phát triển vượt trội trong quan hệ giao thương quốc tế. Vào thời gian đó, kinh tế Đại Việt nói chung và kinh tế đối ngoại nói riêng đã có nhiều biến chuyển sâu sắc và thực tế đã dự nhập tương đối mạnh mẽ vào hệ thống kinh tế khu vực. Vhính quyền Lê - Trịnh đã tham gia, khẳng định chủ quyền trong các hoạt động kinh tế đối ngoại. Nhìn nhận vấn đề từ "cách tiếp cận ngoại vi", bài viết cố gắng làm rõ một số hoạt động và đặc tính của quan hệ ngoài thương của Đàng Ngoài qua một số nguồn tư liệu phương Tây. Trong số đó, nguồn tư liệu do chính những người Âu từng đến sinh sống, buôn bán, truyền giáo... ở Đại Việt viết và ghi chép lại.
Từ khóa: Lịch sử, kinh tế, ngoại thương, Việt Nam, thời Lê - Trịnh.

3. Về một làng ven biển xứ Thanh/
 Nguyễn Văn Thế// Tạp chí Văn hóa nghệ thuật .- Số 10 .- 10/2013 .- Tr. 20 - 23
Thanh Hóa được ví như một nước Việt Nam thu nhỏ, bởi ở đó hội tụ tất cả những giá trị lịch sử, địa lý, văn hóa, tộc người... Văn hóa xứ Thanh được hội tụ, kết tinh và lan tỏa bởi nhiều tiểu vùng văn hóa đa dạng: miền núi và trung du, đồng bằng và duyên hải. Trong đó, những cư dân làng xã ven biển xứ Thanh - những con người sinh sống ở đầu sóng ngọn gió trước biển cả đã góp phần không nhỏ làm nên diện mạo riêng và tính đa dạng cho văn hóa vùng đất này.
Từ khóa: Văn hóa, biển, làng, Thanh Hóa.

4. Xây dựng gia đình Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa/ 
Võ Văn Dũng, Võ Tú Phương// Tạp chí Văn hóa nghệ thuật .- Số 10 .- 10/2013 .- Tr. 40 - 42
Vấn đề xây dựng gia đình ở Việt Nam trong bối cảnh hiện nay luôn được Đảng, Nhà nước coi trọng: "Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi thân yêu nuôi dưỡng cả đời người, môi trường quan trọng giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách. Các chính sách của nhà nước phải chú ý tới xây dựng gia đình ấm no, hòa thuận tiến bộ, nâng cao ý thức và nghĩa vụ gia đình đối với mọi lớp người". Xây dựng gia đình trong thời kỳ mới sẽ góp phần rất lớn vào việc hình thành nhân cách mỗi con người, từ đó làm nền tảng vững chắc xây dựng xã hội Việt Nam vững mạnh.
Từ khóa: Văn hóa, gia đình, Việt Nam.

5. Về nguồn gốc hát trống quân ở Bắc Bộ/ Nguyễn Đức Hoàng// Tạp chí Văn hóa nghệ thuật .- Số 10 .- 10/2013 .- Tr. 43 - 46
Trống quân là một lối hát nam nữ đối đáp, giao duyên khá phổ biến và độc đáo từ lâu đời của cư dân Việt ở Bắc Bộ. Người ta đã thấy hát trống quân được diễn xướng ở nhiều địa phương như Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Dương... Bên cạnh những điểm tương đồng, hát trống quân ở mỗi địa phương lại có những đặc điểm riêng, đặc biệt, về nguồn gốc, xuất xứ của hình thức diễn xướng này cũng có nhiều cách lý giải khác nhau. Bài viết xin giới thiệu đôi nét về nguồn gốc hát trống quân ở Bắc Bộ.
Từ khóa: Văn nghệ dân gian, hát trống quân, Bắc Bộ.

6. Giáo dục nhận thức cho bộ đội qua ca khúc cách mạng (1930-1975)/
 Đặng Mỹ Hạnh// Tạp chí Văn hóa nghệ thuật .- Số 10 .- 10/2013 .- Tr. 50 - 53
Ca khúc cách mạng (1930-1975) là sản phẩm của cách mạng, trong quá trình phát triển, nó luôn chịu sự chi phối bởi đường lối văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam. Bên cạnh phản ánh một phần của lịch sử, ca khúc cách mạng còn thể hiện những giá trị của dân tộc. Bởi vậy, trên phương diện nào đó, ca khúc cách mạng có thể coi là một kênh quan trọng dùng để giáo dục nhận thức cho lực lượng quân đội nhân dân Việt Nam, nhất là đối với chiến sĩ trẻ.
Từ khóa: Văn nghệ, ca khúc cách mạng, giáo dục, bộ đội.

7. Đôi điều về ngôn ngữ tạo hình quay phim/ Phạm Huy Quang// Tạp chí Văn hóa nghệ thuật .- Số 10 .- 10/2013 .- Tr. 59 - 61
Ngày nay, việc thực hiện một bộ phim đã không còn quá khó. Với sự phát triển của khoa học công nghệ, người ta có thể dễ dàng tự cầm camera, dàn dựng và quay một bộ phim của riêng mình. Tuy nhiên, một tác phẩm điện ảnh thực sự không chỉ dừng lại ở đó, mà nó còn đòi hỏi cần phải hiểu biết thêm về mặt nghệ thuật. Nghệ thuật tạo hình quay phim là công việc sáng tạo đặc trưng và là nhân tố quan trọng để làm nên tác phẩm điện ảnh. Dựa trên kịch bản, ý tưởng sáng tạo của đạo diễn, việc xử lý tạo hình quay phim diễn tả một cách đầy đủ và biểu cảm nhất hình tượng thị giác của màn ảnh. Thông qua ống kính cảnh vật, con người được hiện hình trên màn ảnh, làm nên sự khác biệt và cũng là ưu thế vượt trội của điện ảnh sơ với các loại hình nghệ thuật khác.
Từ khóa: Nghệ thuật, điện ảnh, ngôn ngữ tạo hình quay phim.

8. Tranh biếm họa Việt Nam thời kỳ mỹ thuật Đông Dương/ Vũ Trang// Tạp chí Văn hóa nghệ thuật .- Số 10 .- 10/2013 .- Tr. 66 - 69
Tranh biếm họa là một phương thức phản biện xã hội gắn liền với mỹ thuật và báo chí. Ở Việt Nam, báo chí xuất hiện từ cuối thế kỷ 19 nhưng thực sự phát triển cùng phong trào dân chủ tiểu tư sản đầu những năm 30 thế kỷ 20. Đây cũng là giai đoạn mà biếm họa Việt Nam đã có những bước đi đầu tiên cùng với việc xuất hiện họa sĩ đầu tiên từ trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (thời kỳ mỹ thuật Đông Dương 1925-1945). Một nghiên cứu ban đầu về giai đoạn đặc biệt quan trọng này của biếm họa Việt Nam là hết sức cần thiết, mở ra những tranh luận về vai trò lịch sử cũng như giá trị nghệ thuật của tranh biếm họa Việt Nam buổi sơ khởi.
Từ khóa: Nghệ thuật, mỹ thuật, tranh biếm họa, Việt Nam, thời kỳ mỹ thuật Đông Dương.

9. Dấu ấn tín ngưỡng phồn thực trong thơ Việt Nam Trung đại/ Đỗ Lan Hiền// Tạp chí Văn hóa nghệ thuật .- Số 10 .- 10/2013 .- Tr. 70 - 73
Văn học Việt Nam nửa cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19 là giai đoạn phát triển rực rỡ nhất của nền văn học dân tộc Việt Nam bấy giờ lấy Nho giáo là ý thức hệ chính thống. Trong mấy thế kỷ, khi chế độ phong kiến đang lên thì Nho giáo cũng có được một vị trí và uy lực nhất định của nó. Nhưng khi khủng hoảng thì Nho giáo đã bị đả kích, những lý thuyết tam cương, ngũ thường, ngũ luân của Nho giáo bắt đầu bị đả phá - đây chính là tiền đề, cơ sở cho sự xuất hiện trào lưu tư tưởng nhân văn, đề cao con người và cuộc sống trần tục. Chính vì vậy, dấu ấn phồn thực trong giai đoạn này rất đậm nét, bất chấp sự đàm tiếu của thế tục, sự chê bai của chính trị, vượt lên trên sự e ngại vi phạm chuẩn mực lễ giáo chính thống Nho gia để cho ra đời những áng văn bất hủ về đề tài tình yêu, tình dục. Hơn thế, những tuyệt tác ấy còn ẩn chứa lời kêu gọi giải phóng phụ nữ ở Việt Nam. Ở đây, bài viết nhấn mạnh vào việc phân tích khát vọng phồn thực được thấy trong một số tác phẩm thi ca Việt cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19 và ý nghĩa của nó ở góc độ văn hóa tâm linh.
Từ khóa: Văn học Việt Nam, thơ, tín ngưỡng phồn thực.

10. Không - thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Đắm thuyền của R. Tagore/ Nguyễn Thị Huân// Tạp chí Văn hóa nghệ thuật .- Số 10 .- 10/2013 .- Tr. 82 - 86
Không - thời gian nghệ thuật là những phương diện quan trọng của thi pháp học. Nó có thể giúp chúng ta khám phá ra quan niệm nghệ thuật về con người cũng như những thành công khác ở tiểu thuyết Đắm thuyền - một trong số 12 bộ tiểu thuyết của R. Tagore - tác phẩm được giới phê bình Bengan coi là điểm mốc quan trọng trong sự phát triển và củng cố chủ nghĩa hiện thực trong văn học Ấn Độ và cũng là một trong những tiểu thuyết xuất sắc viết về tình yêu. Không gian tương thông, không gian con đường cũng như thời gian định mệnh, thời gian thiên nhiên là những nét đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của R. Tagore.
Từ khóa: Văn học Ấn Độ, nghệ thuật, tiểu thuyết Đắm thuyền, R. Tagore.

11. Đồng tính luyến ái trong văn chương và nghệ thuật/ Triệu Thanh Đàm// Tạp chí Văn hóa nghệ thuật .- Số 10 .- 10/2013 .- Tr. 94 - 98
Đồng tính luyến ái (ĐTLA) là một bộ phận tất yếu của xã hội loài người. Song do sự trái tự nhiên của nó, theo quan niệm chung phổ biến cổ kim đông tây, kiểu tình yêu không bình thường ấy đã và đang bị dè bỉu, kỳ thị và đối xử bất công thiên hình vạn trạng, xuyên suốt lịch sử loài người, cho tới tận hôm nay. Đáng ngạc nhiên, mặc dù khoa học đã cho thấy rõ ràng rằng ĐTLA đã tồn tại trong thế giới loài vật từ khi sự sống ra đời, nhìn nhận đối với nó vẫn rất ít thay đổi hay thay đổi rất chậm. Vẫn bị xem là thứ yếu hay kì cục, cuộc đấu tranh cho bình đẳng và tự do của ĐTLA vẫn không ngừng được tiến hành đầy quyết tâm và bền bỉ. Trong cuộc đấu tranh không cân sức đó, văn học nghệ thuật đóng vai trò chủ đạo, ngày càng nổi bật và có tính quyết định.
Từ khóa: Văn học, nghệ thuật, đồng tính luyến ái.

Trung tâm Thông tin - Thư viện